by tskz19 kwietnia nasi członkowie gromadzą się nie tylko pod Pomnikiem Bohaterów Getta w stolicy, ale też w innych miejscach pamięci i klubach TSKŻ w całej Polsce. Działo się tak odkąd powstało Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce, dzieje się tak też i dziś. Zachęcamy do zapoznania się z relacją z obchodów 83. rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim.
WARSZAWA
W niedzielę 19 kwietnia odbyły się uroczyste obchody 83. rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim.
Uroczystość rozpoczęła się dźwiękiem syren oraz hymnem żydowskich bojowników „Zog nit kejn mol”. W wydarzeniu uczestniczyli ocalali z Zagłady, Sprawiedliwi wśród Narodów Świata, przedstawiciele organizacji kombatanckich, najwyższe władze państwowe i samorządowe, przedstawiciele korpusu dyplomatycznego, a także członkowie społeczności żydowskiej i mieszkańcy Warszawy. Wśród obecnych znaleźli się m.in. Prezydent RP Karol Nawrocki, marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty, marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska oraz prezydent m.st. Warszawy Rafał Trzaskowski. Oficjalną część uroczystości zakończyło wykonanie utworu „Warszawo ma” w języku polskim i jidysz przez Aleksandrę Idkowską. Następnie rabin Michael Schudrich odmówił modlitwy za zmarłych, po czym delegacje złożyły wieńce pod Pomnikiem Bohaterów Getta.
Poniżej zamieszczamy fragment przemówienia, które wybrzmiało na uroczystości:
„Nie mów nigdy, że idziesz ostatnią drogą”
Stoimy dziś przed Pomnikiem Bohaterów Getta, aby oddać hołd tym, którzy 83 lata temu podjęli walkę bez nadziei na zwycięstwo, ale z niezłomną wiarą w sens oporu. 19-ego kwietnia 1943 roku, Niemcy przystąpili do ostatecznej likwidacji getta. Garstka słabo uzbrojonych bojowników stanęła naprzeciw potężnej machiny niemieckiego terroru.
Do walki stanęły: Żydowska Organizacja Bojowa i Żydowski Związek Wojskowy. Wśród ich dowódców i bojowników byli m.in. Mordechaj Anielewicz, Icchak Cukierman, Marek Edelman czy Paweł Frenkel. Jednym z pierwszych poległych był Michał Klepfisz, który za swoje bohaterstwo został pośmiertnie odznaczony, Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, przez rząd polski w Londynie. Powstańcy walczyli o honor, o zachowanie człowieczeństwa, o godność w obliczu zagłady i o prawo do decydowania o własnym losie, nawet w obliczu nieuchronnej śmierci. Powstanie było aktem desperacji, ale i najwyższej odwagi. […]
Zanim ustanowiono Dzień Pamięci o ofiarach Zagłady – Jom Ha-Szoa – zanim Organizacja Narodów Zjednoczonych ogłosiła dzień wyzwolenia obozu Auschwitz – Birkenau, Międzynarodowym Dniem Pamięci o Ofiarach Holokaustu, polscy Żydzi mieli swój własny dzień pamięci. Był nim właśnie 19 kwietnia. Dzień, który jednoczył wszystkich: syjonistów, bundowców, Żydów religijnych i świeckich. Spotykali się oni tego dnia tutaj, pod tym pomnikiem, w miejscu naznaczonym cierpieniem i pamięcią, aby wspólnie oddawać hołd poległym.
Pamięć ta trwa nieprzerwanie. Coraz więcej osób – zarówno Żydów jak i Polaków – włącza się w rocznicowe obchody. Dziś, gdy wśród nas pozostali jedynie ostatni świadkowie historii, to my przejmujemy odpowiedzialność za tę pamięć.
Jak mówił Symcha Ratajzer Rotem pseudonim „Kazik”: „Najważniejsze jest, żeby pamiętać. Bo jeśli zapomnimy, to tak, jakby oni zginęli drugi raz.” Niech te słowa będą dla nas przestrogą i zobowiązaniem. Pamięć nie jest tylko wspomnieniem przeszłości – jest wyborem, którego dokonujemy każdego dnia.
Obejrzyj zapis uroczystości:
Po uroczystości pod Pomnikiem Bohaterów Getta, uczestnicy złożyli kwiaty w pozostałych miejscach pamięci m.in. przy pierwszym Pomniku Pomniku Getta Warszawskiego z 1946 r, Pomniku Żegoty, Pomniku Szmula Zygielbojma, przy Bunkrze Anielewicza oraz na Umschlagplatz.
Niewielu wie, że na tablicy na Grobie Nieznanego Żołnierza wspomniano o powstaniu w getcie warszawskim. To symboliczne upamiętnienie przypomina, że walka żydowskich bojowników jest częścią wspólnej historii i pamięci o oporze przeciwko okupantowi. Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce pamięta nie tylko o oddaniu hołdu bohaterom pod pomnikiem na Muranowie, ale również w tym szczególnym miejscu. Jak co roku, prezes Artur Hofman złożył kwiaty, podkreślając tym znaczenie tego wydarzenia dla historii Polski.
Koncert „I Bóg zakrył swoją twarz”, który odbył się 26 kwietnia 2026 roku w Klubie Babel, był poruszającym wydarzeniem upamiętniającym 83. rocznicę Powstania w Getcie Warszawskim. W przestrzeni Klubu wybrzmiały pieśni i poezja z czasów Zagłady w przejmujących interpretacjach Moniki Chrząstowskiej i Henryka Rajfera, przy akompaniamencie Dariusza Falany na klarnecie oraz Teresy Wrońskiej na pianinie, która wprowadziła publiczność w tematykę koncertu, a także była autorką scenariusza
Program koncertu ukazał twórczość powstającą w gettach jako formę duchowego oporu i chwilę wytchnienia od tragicznej codzienności. Utwory w języku jidysz, hebrajskim i polskim, pełne bólu i tęsknoty, opowiadały o głodzie, chorobach i śmierci, ale także o niezłomnej potrzebie zachowania godności.
fot. Renata Zawadzka Ben-Dor
BIELSKO-BIAŁA
W czwartek 16 kwietnia w Sali Ceremonii bielskiej synagogi odbył się festiwal „Sacrum in Musica”. Głównym wykonawcą uroczystego koncertu był Bielski Chór Kameralny Bielskiego Centrum Kultury pod kierunkiem Małgorzaty Łukasik. Wydarzenie wpisało się w obchody 83. rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim. Z kolei w niedzielę 19 kwietnia odbył się wykład ambasadorki Muzeum Polin Agnieszki Fuczik, która przybliżyła uczestnikom historię żydowskiego powstania.
CZĘSTOCHOWA
Częstochowski oddział TSKŻ zorganizował cykl wydarzeń upamiętniających 83. rocznicę powstania w getcie warszawskim.
24 marca w siedzibie częstochowskiego TSKŻ odbyły się warsztaty tworzenia papierowych żonkili dla dzieci z Przedszkola nr 17 im. Siedmiu Krasnoludków w Częstochowie oraz Miejskiego Przedszkola Integracyjnego nr 35 im. Małego Księcia w Częstochowie. Spotkanie otworzyła przewodnicząca oddziału Izabela Sobańska-Klekowska, witając dzieci i opiekunów. Przedszkolaki wysłuchały opowieści o Mirabelce – drzewku symbolicznie związanym z historią mieszkańców getta warszawskiego – a następnie własnoręcznie przygotowały papierowe żonkile, które stały się symbolem pamięci i miały zostać wykorzystane podczas uroczystości rocznicowych.
Główne obchody odbyły się 17 kwietnia pod Pomnikiem Ofiar Częstochowskiego Getta na Placu Samuela Willenberga w Częstochowa. W uroczystości udział wzięli przedstawiciele władz miasta, dyrektorzy szkół i przedszkoli, reprezentanci instytucji kultury, służb mundurowych, organizacji społecznych i duchowieństwa, a także mieszkańcy miasta, młodzież szkolna oraz członkowie TSKŻ. Podczas części artystycznej wystąpili uczniowie I Liceum Ogólnokształcącego im. Juliusza Słowackiego w Częstochowie oraz Zespołu Szkół Mechaniczno-Elektrycznych w Częstochowie, prezentując pieśni oraz utwory literackie poświęcone pamięci ofiar Holokaustu. Przedszkolaki stworzyły symboliczną „Częstochowską Łąkę Pamięci” z papierowych żonkili.
fot. UM Częstochowa
Zwieńczeniem obchodów był koncert „Tylko tęsknota w sercu gra”, który odbył się 27 kwietnia. Na scenie wystąpiła Danuta Stankiewicz przy akompaniamencie Piotra Kubackiego. Publiczność wysłuchała pieśni związanych z historią warszawskiego getta, m.in. „Warszawo Ma”, „Blask szabasowych świec” czy „Synagogi, Synagogi”. Koncert poprzedziło odtworzenie archiwalnej rejestracji recytacji utworu „My Żydzi Polscy” autorstwa Juliana Tuwima w interpretacji Krzysztofa Kolbergera. Wieczór zakończył się wspólnym spotkaniem uczestników i artystów przy poczęstunku.
DZIERŻONIÓW
W dniu 19 kwietnia delegacja dzierżoniowskiego oddziału TSKŻ złożyła wieniec i zapaliła znicze przy pomniku na terenie SportShulle – byłego podobozu Gross-Rosen w Pieszycach. Tego samego dnia w siedzibie klubu odbyło się spotkane, podczas którego Anna Ajzenberg-Slawińska wygłosiła swoją prelekcję o powstaniu w getcie warszawskim. Nie zabrakło też artystycznego akcentu – przed zebranymi muzycznie zaprezentowali się Marek Szymański (flet) i Maurycy Huf (pianino).
GLIWICE
W gliwickim oddziale TSKŻ dla upamiętnienia 83.rocznicy powstania w getcie warszawskim wygłoszony został wykład dr. Anny Domagały “Działalność Ludwika i Hanny Hirszfeldów w getcie warszawskim”.
KATOWICE
19 kwietnia przedstawiciele katowickiego oddziału złożyli kwiaty w miejscu spalonej synagogi w Bytomiu oraz na cmentarzu Wyznania Mojżeszowego w Bytomiu, przy pomniku upamiętniającym ofiary Szoah. Podczas uroczystości na cmentarzu, w której uczestniczyli również mieszkańcy miasta, Izabela Kuchnel omówiła znaczenie upamiętnienia powstania w getcie warszawskim.
30 kwietnia w klubie oddziału TSKŻ w Katowicach odbyło się spotkanie poświęcone 83. rocznicy powstania w getcie warszawskim. Przewodniczący oddziału, Paweł Grabiec, przedstawił wydarzenia i procesy, które doprowadziły do utworzenia dzielnic i gett dla ludności żydowskiej w krajach okupowanych przez nazistów. Opowiedział również o dramatycznych wydarzeniach z 1943 roku w getcie warszawskim oraz podkreślił znaczenie pamięci i solidarności związanej z tą rocznicą – jedną z najważniejszych dat w Polsce, będącą symbolem pamięci, elementem tożsamości i częścią historii całego kraju.
Spotkanie uświetnił występ artystki Poli Sierki, która poruszyła słuchaczy, prezentując żydowskie melodie w pięknych, współczesnych aranżacjach, m.in. Nokturny Chopina, „Zug niszt keyn mol”, tematy z filmu „Lista Schindlera”, „Trzy córki”, „Rojzele”, „Kinder yorn”, „Vehi Szeamda”, „Kol ha’olam”, „S’brent” oraz „Oyfn Pripetchnik”.
SZCZECIN
W niedzielę 19 kwietnia pod muralem synagogi przy ul. Dworcowej w Szczecinie odbyły się uroczystości związane z 83. rocznicą wybuchu powstania w getcie warszawskim.
W obchodach zorganizowanych przez szczeciński oddział TSKŻ udział wzięli przedstawiciele lokalnych władz samorządowych i mieszkańcy miasta.
fot. Urząd Marszałkowski woj. Zachodniopomorskiego
Częścią szczecińskich obchodów rocznicy wybuchu powstania było seminarium „Siła świadectw. Powstanie w getcie warszawskim” zorganizowane przez Zachodniopomorskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli. Prelegentkami spotkania były przewodnicząca lokalnego oddziału TSKŻ Róża Król i współpracująca z naszym szczecińskim oddziałem aktorka – Anna Gielarowska.
fot. ZCDN
WROCŁAW
W niedzielę 19 kwietnia pod Pomnikiem Bohaterów Getta we Wrocławiu odbyły się uroczyste obchody 83. rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim, których organizatorem był wrocławski oddział TSKŻ. Wzięli w nich udział m.in. przedstawiciele władz miejskich i wojewódzkich, Dolnośląska Kurator Oświaty, Konsul Generalny Niemiec we Wrocławi, reprezentanci Katedry Judaistyki UWr oraz Muzeum Etnograficznego – Oddziału Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Społeczność żydowską reprezentowali członkowie działających we Wrocławiu organizacji. Po zakończeniu uroczystości w siedzibie TSKŻ odbył się spektakl poetycko-muzyczny w wykonaniu Alony Szostak, Adama Buczka, Inge Dinesen oraz Leopolda Galickiego.
LEGNICA
W czwartek 23 kwietnia w Legnickiej Bibliotece Publicznej odbył się wykład Tamary Włodarczyk zatytułowany „Pamięć żydowska, pamięć wspólna? Jak po II wojnie kreowano pamięć o powstaniu w getcie warszawskim?”. Za część artystyczną spotkania poświęconego pamięć bojowników getta odpowiadali Alona Szostak, Inge Dinesen i Leopold Galicki.
GDAŃSK
Miejskie obchody 83. rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim odbyły się 19 kwietnia przy tablicy poświęconej społeczności żydowskiej u zbiegu ulic Żwirki i Wigury oraz Słowackiego w Gdyni. W uroczystości wziął udział przewodniczący gdańskiego oddziału TSKŻ Jakub Szadaj, który w asyście marynarzy z Kompanii Reprezentacyjnej Marynarki Wojennej złożył okolicznościowy wieniec.
fot. SP nr 52 w Gdyni
WAŁBRZYCH
W niedzielę 19 kwietnia przedstawiciele wałbrzyskiego oddziału TSKŻ złożyli kwiaty pod pomnikiem byłych więźniów KL Gross-Rosen na cmentarzu żydowskim w Wałbrzychu. Z kolei dzień później pod Pomnikiem Mauzoleum KL Gross-Rosen przewodnicząca oddziału Sabina Chrapek wzięła udział w uroczystości upamiętniającej powstanie w getcie warszawskim, w której uczestniczyła młodzież z ośrodka wychowawczego z Jawora. Kolejną częścią obchodów tegorocznej rocznicy było spotkanie poświęcone żydowskim bojownikom, które miało miejsce w bibliotece pod Altanami. Udział w nim wzięli m.in. wiceprezydent miasta Krystyna Olanin, przewodnicząca Niemieckiego Towarzystwa w Wałbrzychu Dorothea Stempowski i kierownik Działu Oświatowego Muzeum Gross-Rosen Renata Paluch.
KRAKÓW
Krakowski oddział TSKŻ uczcił 83. rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim złożeniem kwiatów pod murem getta przy ul. Lwowskiej. Następnie zebrani przenieśli się do Synagogi Wysokiej, w której odbył się wykład dr Macieja Klicha poświęcony ocalałej z Auschwitz doktor Giselli Perl.
