Topografia Pamięci 60 lat działalności szczecińskiego Oddziału Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce

Wybór i opracowanie: Róża Król i Janusz Mieczkowski

Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów od kilkudziesięciu lat stanowi organizacyjne wsparcie osób, chcących zachować swą narodową tożsamość. Znaczenie TSKŻ w środowisku żydowskim trafnie charakteryzuje w jednym z listów dawna szczecinianka Cela Gotlib, pisząc: „TSKŻ było bardzo żywotną organizacją. Pomogła [ona] odrodzić się kulturze żydowskiej w powojennej Polsce, pomogła ona również „stanąć na nogi” rozbitkom, ludziom na odzyskanych terenach. (…) W budynku TSKŻ mieściło się biuro, sala teatralna, gdzie odbywały się koncerty, wieczorki taneczne, bale sylwestrowe, wieczorki literackie. W tym samym budynku zbierała się młodzież by pograć w ping-ponga, czy też inne gry. Moi rodzice często [tu] przychodzili, ojciec lubił grać w szachy, wielu innych lubiło tam spędzać czas. TSKŻ odegrał dużą rolę w rozpowszechnianiu prasy i książek w języku żydowskim.

Szczecińskie środowisko żydowskie po drugiej wojnie światowej podlegało pewnym charakterystycznym dla niego uwarunkowaniom. Jednym z nich była bliskość granicy, nie bez znaczenia dla przemian jakie tu zaistniały w pierwszych powojennych latach. Kolejnym było znaczne oddalenie od innych skupisk żydowskich w Polsce.

Od ponad dwóch dekad staramy się gromadzić i opracowywać materiały dotyczące przeszłości szczecińskich Żydów. Jedno z nas jest działaczem Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów, drugie – pracownikiem Uniwersytetu Szczecińskiego. Łączy nas wspólne dążenie do odkrywania przeszłości. Nie bez znaczenia jest także przywiązanie do wielokulturowości naszego miasta. Poszukiwaniom materiałów związanych ze szczecińskimi Żydami towarzyszy cały czas poczucie przemijania. Ujawnia się co raz bardziej zawodna i wybiórcza pamięć o przeszłości oraz odczuwalny brak dokumentów i zapisków o zaszłych wydarzeniach w TSKŻ. Bezpośrednią inspiracją do powstania niniejszej pracy stała się chęć dokonania pewnych podsumowań z okazji 60.lecia istnienia TSKŻ oraz przekonanie o potrzebie i konieczności zachowania w pamięci osób, zdarzeń, spotkań czy podejmowanych działań.

Ze wstępu do publikacji