by tskzW weekend 26 i 27 września, członkowie warszawskiego oddziału TSKŻ oraz Klubu Seniora przy Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie wzięli udział w dwudniowej wycieczce do Zamościa i Lublina.
Sobota, 26.09.2026 r.
Podróż rozpoczęliśmy od przystanku w Kozłówce. Po przyjeździe był czas na chwilę odpoczynku w bistro „u Szafarki” i pyszną kawę, która dodała nam energii przed kolejnymi atrakcjami. Następnie przeszliśmy do zwiedzania Muzeum Zamoyskich, mieszczącego się w jednym z najlepiej zachowanych zespołów pałacowych w Polsce. Podczas zwiedzania poznaliśmy historię pałacu oraz rodziny Zamoyskich. Obejrzeliśmy zabytkowe wnętrza, meble, obrazy i inne elementy wyposażenia. Była również chwila na krótki spacer po otaczającym pałac parku. Po wyjściu z malowniczych wnętrz ruszyliśmy w dalszą drogę do Zamościa.
Po przyjeździe do Zamościa pierwszym punktem programu był Nadszaniec, jeden z najważniejszych elementów dawnych umocnień zamojskiej twierdzy. Podczas zwiedzania trasy Bastion VII zeszliśmy pod ziemię, aby poznać system fortyfikacji, który przez wieki miał chronić Zamość przed nieprzyjacielem. Wędrówka podziemnymi korytarzami pozwoliła nam nie tylko poznać techniczne szczegóły budowy twierdzy, ale również na chwilę wyobrazić sobie, jak wyglądało życie jej obrońców.
Po wyjściu z podziemi udaliśmy się do Hotelu Zamojskiego, gdzie po pełnym wrażeń dniu czekała na nas kolacja. Był to czas na podzielenie się pierwszymi wrażeniami. Wieczorem wszyscy udali się na zasłużony odpoczynek, aby zebrać siły przed kolejnym, równie intensywnym dniem.
Niedziela, 27.09.2026 r.
Niedzielny poranek rozpoczęliśmy od kolejnej porcji historii. Odwiedziliśmy Muzeum Zamościa, mieszczące się w zabytkowych Kamienicach Ormiańskich przy Rynku Wielkim, gdzie poznaliśmy dzieje „miasta idealnego”. Podczas zwiedzania zapoznaliśmy się z historią Zamościa, jego powstaniem i rozwojem oraz życiem dawnych mieszkańców, w tym społeczności ormiańskiej, która od XVI wieku była ważną częścią wielokulturowej historii miasta. Ormianie zajmowali się przede wszystkim handlem i rzemiosłem, a ich obecność miała istotny wpływ na rozwój Zamościa. Obejrzeliśmy również zabytkowe przedmioty, dzieła sztuki oraz elementy wyposażenia dawnych kamienic, dzięki którym mogliśmy lepiej poznać życie mieszkańców miasta w minionych wiekach.
Kolejnym punktem naszej wyprawy był spacer śladami żydowskiego Zamościa. O historii miasta i jego mieszkańców opowiadał nam lokalny nauczyciel oraz działacz społeczny, zaangażowany w edukację młodzieży i lokalnej społeczności w zakresie historii Żydów zamojskich – Marek Kołcon. Dzięki jego opowieściom mogliśmy spojrzeń na Zamość jako miejsce, w którym przez stulecia spotykały się różne kultury, religie i tradycje.
Jednym z najważniejszych punktów spaceru było zwiedzanie synagogi. Jest ona wyjątkowa w skali kraju, ponieważ została wybudowana nie dla Żydów aszkenazyjskich, a sefardyjskich. Niezwykłym doświadczeniem było również poznanie historii miejscowej mykwy. Zamojska łaźnia rytualna powstała około 1878 roku i należy do nielicznych zachowanych w Polsce budowli tego typu. Jej pozostałości znajdują się w podziemiach Hotelu 77, zaledwie 200 metrów od Rynku Wielkiego. Samo dno zbiornika znajduje się ponad 9 metrów poniżej poziomu ulicy. Mykwa została odkryta dopiero w 2012 roku. Niezwykła historia wiąże się z obecnym właścicielem hotelu, który zainteresował się znajdującymi się pod budynkiem pozostałościami i postanowił samodzielnie je odsłonić. Prace wymagały usunięcia warstw gruzu i ziemi, które przez lata zasypywały dawną łaźnię. Dzięki jego zaangażowaniu udało się dotrzeć do zachowanych elementów mykwy i przywrócić pamięć o tym miejscu. Dziś można zobaczyć pozostałości dawnego zbiornika oraz poznać jego znaczenie w życiu zamojskiej społeczności żydowskiej. Wizyta w tym miejscu, na co dzień niemal niewidocznym dla przechodniów i turystów, pozwoliła nam lepiej zrozumieć codzienność Żydów, którzy przez pokolenia byli ważną częścią historii Zamościa.
Po tak intensywnym zwiedzaniu przyszedł czas na kawę i lokalny przysmak – torcik żydowski, który mieliśmy okazję skosztować w kawiarni Arabeska.
Po przerwie przenieśliśmy się do Nowego Miasta, gdzie podczas II wojny światowej znajdowało się getto. Spacer zaczęliśmy od wizyty w lapidarium i przy pomniku Pamięci Żydów Zamojskich, znajdujących się na terenie dawnego cmentarza żydowskiego. Następnie przeszliśmy przez miejsca związane z historią zamojskiego getta, gdzie Marek Kołcon opowiedział nam o losach zamojskich Żydów w czasie Zagłady. Swoją opowieść wzbogacił fotografiami przedstawiającymi niegdyś istniejącą dzielnicę zamkniętą oraz relacjami jej mieszkańców. Ważnym punktem na trasie naszego spaceru był dworzec Zamość Starówka. To właśnie stąd odchodziły transporty Żydów do obozów Zagłady. Dzięki inicjatywie pana Marka Kołcona powstało w tym miejscu upamiętnienie tych tragicznych wydarzeń.
Naszą zamojską przygodę zakończyliśmy przejazdem do Lublina. Tam czekał na nas ostatni punkt dwudniowego wyjazdu, czyli obiad w czterogwiazdkowym Hotelu Ilan. W budynku, w którym obecnie mieści się hotel, przed wojną działała Lubelska Szkoła Mędrców – Jeszywas Chachmej Lublin. Po obiedzie uczestnicy mieli okazję poznać historię jesziwy oraz zwiedzić znajdującą się tutaj synagogę. W salach przylegających do bożnicy zapoznaliśmy się także z wystawą dokumentującą historię szkoły.
Dwa dni minęły szybko. Pogoda sprzyjała spacerom, a program wyjazdu pozwolił nam połączyć zwiedzanie zabytków Zamościa z poznawaniem historii żydowskiej społeczności tego miasta.
Na zakończenie chcemy serdecznie podziękować panu Markowi Kołconowi za wiedzę, zaangażowanie i niezwykle ciekawe przedstawienie wielokulturowej historii Zamościa. Dziękujemy również wszystkim instytucjom, które gościły nas podczas wyjazdu, a także pracownikom restauracji, kawiarni i wszystkich odwiedzanych przez nas miejsc za ciepłe i serdeczne przyjęcie.
Organizatorami wyjazdu był Klub Seniora przy GWŻ w Warszawie oraz Warszawski Oddział TSKŻ
Mamy nadzieję, że już wkrótce spotkamy się na kolejnej wspólnej wycieczce!
