STATUT TSKŻ
Pobierz PDF
Władze TSKŻ_2017
Pobierz PDF

O nas

Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów Polsce – działamy już od 1950 roku

Dosyć powszechna opinia powtarzana w środowisku polskim głosi, że po drugiej wojnie światowej życie żydowskie w Polsce nie odrodziło się. To nieprawda. Przede wszystkim czasy Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej nie sprzyjały akcentowaniu własnej odrębności narodowej – zjawisko to dotyczyło nie tylko Żydów. Zarówno dla Żydów, jak i Polaków Holokaust był doświadczeniem bolesnym i dlatego nie był obecny w szerokiej świadomości społeczeństwa. Zmiany w tym względzie przyniosły ostatnie lata. Mimo to, lata 50. i 60. Stanowiły dosyć sprzyjający okres dla rozwoju kultury żydowskiej w Polsce, choć oczywiście w warunkach państwa socjalistycznego. Gorzej przedstawiała się sytuacja w dwóch kolejnych dziesięcioleciach, przede wszystkim za sprawą masowej emigracji polskich Żydów. Na szczęście jednak TSKŻ, najważniejsza organizacja reprezentująca interesy środowiska żydowskiego w naszym kraju przetrwała i w 1989 r., wraz z transformacją ustrojową zaczął się dla niej nowy okres – z dzisiejszej perspektywy stanowiący już jedną trzecią czasu jej istnienia.

Życie żydowskie w Polsce po drugiej wojnie światowej było niezwykle różnorodne, o czym może świadczyć duża ilość rozmaitych organizacji w okresie do 1949 r. Początkowo najważniejszą rolę odgrywał Centralny Komitet Żydów w Polsce, z którego później wyłoniły się inne organizacje. Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce jest największą świecką organizacją ludności żydowskiej, powstało w 1950 r. w wyniku połączenia Centralnego Komitetu Żydów w Polsce z Żydowskim Towarzystwem Kultury i Sztuki. Podobne instytucje powoływali polscy Żydzi już w okresie przedwojennym. Korzystając z finansowej pomocy American Joint Distribution Committee podtrzymywało działalność żydowskich spółdzielni, w których znalazło zatrudnienie wielu pracowników. Utrzymana została sieć szkół żydowskich, gdzie obok ogólnych przedmiotów nauczano języka jidysz oraz historii Żydów. Przy TSKŻ działały instytucje artystyczne, kulturalne i społeczne, a przede wszystkim młodzieżowe. TSKŻ miało ogromny wpływ na kształtowanie się świadomości narodowej polskich Żydów przez kilka powojennych dziesięcioleci. Jest to organizacja, która przechowała język jidysz, wbrew stwierdzeniom, że jest on martwy. TSKŻ dba także o zachowanie pamięci o Powstaniu w Warszawskim Getcie – najważniejszym dla Żydów symbolu dwudziestowiecznej historii.

Od wielu lat TSKŻ organizuje imprezy kulturalne, obchody rocznic, wystawy sztuki żydowskiej, konferencje i wykłady, kursy języka jidysz i letnie kolonie dla młodzieży. Ważne miejsce w działalności organizacji zajmuje aktywność klubowa, która sprzyja integracji ludzi posiadających żydowskie korzenie. TSKŻ ma wielki wkład w kultywowanie języka jidysz, przede wszystkim za sprawą przedsięwzięć wydawniczych. W 1947 r. w Łodzi z inicjatywy CKŻP powstało wydawnictwo „Jidysz Buch”, które w 1949 r. zostało przeniesione do Warszawy i rok później stało się częścią powstającego wówczas TSKŻ. Dzięki niemu wydano klasyków literatury żydowskiej, relacje dotyczące Holokaustu i współczesną twórczość literacką. Do czasu zamknięcia w 1968 r. wydawnictwo „Jidysz Buch”wydrukowało około 400 tytułów, ukazywały się w nim też czasopisma.

Niestety, po nagonce antysemickiej w 1968 r. została zawieszona działalność organizacji i wiele oddziałów TSKŻ uległo likwidacji, przede wszystkim na Dolnym Śląsku (m.in. w Kłodzku, Ziębicach, Świdnicy), a także we Włocławku, Przemyślu, Białymstoku i innych miastach. W znacznym stopniu przyczyniła się też do tego emigracja dużej grupy Żydów z Polski, przeważnie do krajów skandynawskich, USA i Izraela, będąca następstwem wydarzeń z 1968 r. Lata 70. i 80. to dla TSKŻ czas, w którym spadła aktywność organizacji, ale równocześnie pojawiła się w niej grupa nowych członków – Żydów, którzy z różnych powodów nie wyemigrowali z Polski, a wcześniej unikali kontaktów z organizacjami żydowskimi. Dzięki temu TSKŻ mogło nadal funkcjonować, a odbudowa osłabionych struktur stowarzyszenia rozpoczęła się po VI zjeździe TSKŻ w 1972 r.

Obecnie TSKŻ posiada 16 oddziałów. Transformacja ustrojowa w 1989 r. przyniosła zauważalne zmiany także w środowisku żydowskim – pojawiły się nowe organizacje i nowi ludzie. W tym kontekście Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce jest największą organizacją żydowską, mającą dużą bazę lokalową i wieloletnią praktykę w pracy na rzecz społeczności żydowskiej. Obecna siedziba Zarządu Głównego TSKŻ mieści się w Warszawie, w budynku wzniesionym w latach 1964-67. Budynek ten, stanowiący własność organizacji, jest zlokalizowany przy placu Grzybowskim, który wraz z sąsiednimi ulicami stanowił niegdyś tętniącą życiem enklawę żydowską na terenie Warszawy. W tym budynku działają również inne organizacje żydowskie, współpracujące z TSKŻ i Teatr Żydowski im. Estery Racheli i Idy Kamińskich.

W siedzibie organizacji w Warszawie funkcjonuje biblioteka posiadająca bogaty księgozbiór w języku polskim i jidysz oraz archiwum Zarządu Głównego TSKŻ, gdzie zostało zgromadzonych wiele niezwykle interesujących świadectw ukazujących losy społeczności żydowskiej po 1945 r. (dokumenty, fotografie, druki ulotne i prasa). Z myślą o członkach organizacji oraz jej sympatykach wydawany jest jedyny w Polsce dwujęzyczny miesięcznik społeczno-kulturalny „Słowo Żydowskie / Dos Jidisze Wort”, po polsku i w jidysz. Organizacją kieruje dwudziestojednoosobowy Zarząd Główny wybierany przez Walny Zjazd Delegatów. Zarząd Główny do codziennej pracy powołuje dziewięcioosobowe Prezydium, koordynuje on też pracę oddziałów TSKŻ, które posiadają własne, lokalne zarządy. W dużym stopniu działalność statutowa TSKŻ jest możliwa dzięki dotacjom MSWIA. TSKŻ dysponuje także własnym Ośrodkiem Szkoleniowo-Wypoczynkowym „Śródborowianka” w Otwocku, położonym wśród sosnowych lasów, na skraju Mazowieckiego Parku Krajobrazowego. Jest to miejsce regularnych spotkań społeczności żydowskiej z całego kraju, latem zaś przyjeżdża tu wypoczywać wielu Żydów, którzy kiedyś opuścili Polskę. Ośrodek ten odgrywa ważną rolę w procesie integracji rozproszonego środowiska żydowskiego poprzez programy kulturalne i edukacyjne, rozrywkę oraz uroczyste spotkania z okazji świąt. TSKŻ stale współpracuje z Żydowskim Instytutem Historycznym (ŻIH), Teatrem Żydowskim im. Estery Racheli i Idy Kamińskich, Stowarzyszeniem Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej, Stowarzyszeniem Dzieci Holokaustu, Ambasadą Izraela w Warszawie, Światowym i Europejskim Kongresem Żydów oraz innymi instytucjami polskimi i zagranicznymi, a także żydowskimi gminami wyznaniowymi – przede wszystkim przy obchodach rocznic i świąt.

Mimo to, że dziś społeczność żydowska w naszym kraju nie jest tak liczna jak niegdyś, nadal ma przed sobą wiele celów i zadań do realizacji. Kilkuwiekowa obecność Żydów na ziemiach polskich spowodowała powstanie ważnych związków między obiema kulturami – żydowską i polską. Utrwalenie i zachowanie dziedzictwa kulturowego polskich Żydów jest niezwykle ważne, podobnie jak dalsze rozwijanie i popularyzowanie kultury żydowskiej zarówno wśród Żydów, jak i Polaków. Stymulowanie i udział w tym procesie jest najważniejszym zadaniem stojącym dzisiaj przed Towarzystwem Społeczno-Kulturalnym Żydów w Polsce.Władze TSKŻ_2017

Newsletter Bądź na bieżąco i zapisz się do naszego newslettera.